Taal
Fries – Westgermaanse taal verwant aan Engels en Duits.
Fries in Nederland is verwant met Oost-Fries en Noord-Fries in Duitsland. Fries en Nederlands zijn wederzijds gemakkelijk te verstaan.
Korte beschrijving van de organisatie die deelneemt aan het project
Het Berie foar it Frysk is het adviesorgaan voor het taalbeleid van het provinciaal bestuur van Fryslân / Friesland. De provinciegrenzen komen nagenoeg overeen met de grenzen van het Friese taalgebied. De leden van het Berie foar it Frysk vertegenwoordigen een verscheidenheid aan maatschappelijke sectoren, waaronder media, handel, overheid, onderwijs en de wetenschap. De commissie adviseert het Provinciaal bestuur, organiseert workshops, stelt rapporten op en formuleert onderzoeksvoorstellen die in het belang kunnen zijn van het Friese taalgebied.
Informatie over de tien leden van de adviescommissie en hun motivatie voor het lidmaatschap is te vinden op www.berie.nl
De lijst van de adviezen en rapporten kunt u hier ook op vinden. Het postadres is: Provinsjehûs, Postbus 20120, 8900 HM Leeuwarden / Ljouwert. Nederland.
Het gebied waar de taal wordt gesproken
Provincie Fryslân / Friesland (Nederland)
Taalsociologische gegevens
Van de 625.000 inwoners van de Provincie Fryslân gebruiken 400.000 mensen het Fries als hun moedertaal.
Volgens het onderzoek onder alle inwoners van 12 jaar en ouder (1994):
- kan 94% Fries verstaan
- kan 74% Fries spreken
- kan 65% Fries lezen
- kan 17% Fries schrijven
Onderzoeken uitgevoerd door de Fryske Akademy, ‘Taal in Fryslân’ (1984) met Engelse samenvatting ‘Language in Friesland’ (1988); Taal yn Fryslân op ‘e nij besjoen’ (1995) met een korte Engelse samenvatting: ’What is the current state of Frisian?’
Language in Friesland
Taal yn Fryslân op 'e nij besjoen
Publikaasjes Taal yn Fryslân
SPSS-dossier voor sociale taalkunde onderzocht door de Fryske Akademy:
SPSS-bestannen
Onderzoek door het onderzoeksinstituut TNS NIPO (november 2004):
TNS NIPO (November 2004)
Euromosaic (1996): Positie van het Fries in de Europese rangorde van minderheidstalen: nummer 15 van de 48.
Wettelijke status van de taal
Fries is de tweede officiële taal van Nederland. Inwoners van de Provincie Friesland gebruiken de taal in het dagelijkse leven, in zowel formele- als informele situaties. De taal wordt veel meer mondeling gebruikt dan schriftelijk. Op nationaal niveau bestaat echter geen Friese-taalwet die het beleid stimuleert. Er bestaat een mozaïek aan
verspreide wetgeving op het gebied van de overheid (rijk, provincie, gemeenten), de rechterlijke macht, het onderwijs, media, cultuur (literatuur).
De gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de nationale regering en het provinciaal bestuur van Fryslân / Friesland is vastgelegd in de Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur 2001-2010.
Kaderverdrag bescherming nationale minderheden (goedgekeurd 2004): Friezen zijn de enige erkende nationale minderheid in Nederland.
Europees Handvest voor regionale of minderheidstalen (goedgekeurd 1996):
Fries is de enige taal die door de Nederlandse Regering is erkend in deel III en waarvoor 48 bepalingen in deel III zijn ondertekend. (Onderwijs: 9; Juridische autoriteiten: 6; Openbaar bestuur: 12; Media: 5; Culturele activiteiten: 9; Economisch en sociaal leven: 5; Grensoverschrijdende uitwisselingen: 2).
Gemeenschappelijke uitdagingen m.b.t. de taal
- Taaloverdracht in de familie (10% verval per generatie)
- Kwaliteit van Fries taal7onderwijs (geen sterk taalbewustzijn en afname van taalkennis)
- Schaalvergroting en fusie van instellingen en eenheden van locale en regionale overheid, gezondheidsinstituten, welzijn, onderwijs en media
- Toenemend forensisme en verlies van sociale samenhang en dienstverlening (in plattelandsgebieden) ondermijnen het van ouds homogene kerngebied van de taal.
- Tekort aan zichtbaarheid van de taal in het taalkundige landschap
- Tekort aan sleutelpersonen die voorstander zijn van het taalgebruik en de taalrechten.
- De nauwe verwantschap van de Friese en Nederlandse taal draagt bij tot interferenties én tot de houding dat Fries een dialect van het Nederlands is. Dit maakt het des te noodzakelijker de status van Fries als onafhankelijke taal te benadrukken en het taaleigen te gebruiken